Stamceltherapie bij neurologische aandoeningen: werkingsmechanismen, onderbouwing en wat u moet weten

Het centrale zenuwstelsel, dat wil zeggen de hersenen en het ruggenmerg, kan zich veel minder goed herstellen dan andere weefsels. Raken zenuwcellen beschadigd door ziekte, trauma of zuurstoftekort, dan kan het lichaam ze maar beperkt vervangen of herstellen. Daarom zijn veel neurologische aandoeningen progressief, en daarom richten reguliere behandelingen zich vooral op het verlichten van symptomen en niet op herstel.

Regeneratieve geneeskunde kiest een wezenlijk andere aanpak. MSC-therapie is er niet op gericht symptomen te maskeren, maar op de onderliggende biologische processen: de ontsteking temperen die zenuwschade versnelt, groeifactoren leveren die zenuwcellen helpen overleven en het immuunsysteem bijsturen om het ziekteverloop te vertragen of te onderbreken.

Dat betekent niet dat stamceltherapie neurologische aandoeningen geneest. Het betekent wel dat er een wetenschappelijk gefundeerde biologische reden is om MSC-therapie in de neurologie te onderzoeken, en dat die wordt ondersteund door een groeiende hoeveelheid preklinisch en klinisch bewijs.

Mesenchymale stamcellen beïnvloeden het zenuwstelsel via een aantal goed gedocumenteerde mechanismen. Als u wilt inschatten of MSC-therapie voor uw aandoening relevant kan zijn, is het belangrijk die mechanismen te kennen:

Minder neuro-inflammatie: Chronische ontsteking in het zenuwstelsel komt bij vrijwel alle neurologische aandoeningen voor. Geactiveerde microglia (de eigen immuuncellen van de hersenen) geven in de zogeheten M1-toestand ontstekingsbevorderende cytokinen af die zenuwcellen en oligodendrocyten beschadigen. MSC's stimuleren een verschuiving van de ontstekingsbevorderende M1-toestand naar de herstelgerichte M2-toestand, waardoor de ontstekingscascade die zenuwschade steeds verder laat toenemen, afzwakt.

Afgifte van neurotrofe factoren: MSC's scheiden BDNF (brain-derived neurotrophic factor), GDNF (glial cell-derived neurotrophic factor), NGF (nerve growth factor) en andere trofische moleculen uit. Die helpen zenuwcellen overleven en ondersteunen synaptische plasticiteit en de groei van axonen. Ze zijn van groot belang voor het in stand houden van neurale netwerken en voor herstel na schade.

Immuunmodulatie: Bij neurologische auto-immuunziekten zoals multiple sclerose valt het immuunsysteem de myelineschede rond de zenuwvezels aan. MSC's sturen het gedrag van T-cellen, B-cellen en dendritische cellen bij, onderdrukken zo de auto-immuunreactie en beperken de zenuwschade die het immuunsysteem veroorzaakt.

Bescherming van de bloed-hersenbarrière: Er is aangetoond dat MSC's de integriteit van de bloed-hersenbarrière ondersteunen. Die barrière is bij traumatisch hersenletsel, een beroerte en neuro-inflammatoire aandoeningen vaak beschadigd. Een intactere barrière beperkt de secundaire schade door circulerende immuuncellen en ontstekingsstoffen.

Angiogenese: MSC's scheiden VEGF (vasculaire endotheliale groeifactor) en andere angiogene factoren uit die de aanmaak van nieuwe bloedvaten bevorderen. Een betere doorbloeding is essentieel voor weefselherstel bij aandoeningen met zuurstoftekort, zoals een beroerte of een dwarslaesie.

Kenmerkend voor de ziekte van Parkinson is het geleidelijke verlies van dopamineproducerende zenuwcellen in de substantia nigra, een hersengebied dat onmisbaar is voor de aansturing van bewegingen. Naarmate deze cellen verloren gaan, krijgen patiënten last van trillen (tremor), stijfheid, bradykinesie (vertraagd bewegen) en houdingsinstabiliteit.

Bij de ziekte van Parkinson wordt MSC-therapie vooral besproken vanwege het mogelijke beschermende effect op zenuwcellen, niet als rechtstreekse vervanging van dopamineproducerende cellen. De onderbouwing berust op vier punten: het remmen van de neuro-inflammatie die het verlies van dopaminerge zenuwcellen versnelt; het leveren van BDNF en GDNF om de resterende dopaminerge zenuwcellen te helpen overleven; het bijsturen van de activatie van microglia, zodat de omgeving van de zenuwcellen minder vijandig wordt; en mogelijk het vertragen van het ziekteverloop.

In gepubliceerde studies is toediening van MSC's via de bloedbaan (intraveneus) en via het ruggenmergvocht (intrathecaal) bij parkinsonpatiënten onderzocht. Een deel van die studies meldt verbeteringen in motorische scores en in de kwaliteit van leven. Die resultaten zijn veelbelovend, maar er zijn nog grotere gerandomiseerde gecontroleerde studies nodig om de werkzaamheid definitief vast te stellen.

Wie zich verdiept in stamceltherapie bij de ziekte van Parkinson, zoekt meestal naar mogelijkheden naast levodopa en de gangbare symptoombehandeling. Een zorgvuldig consult hoort dan zowel de mogelijkheden als de beperkingen van het huidige onderzoek uit te leggen.

Multiple sclerose (MS) is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem de myelineschede aanvalt: de beschermende isolatielaag rond de zenuwvezels in de hersenen en het ruggenmerg. Door deze demyelinisatie raakt de prikkelgeleiding verstoord, met uiteenlopende klachten tot gevolg, zoals vermoeidheid, krachtverlies, problemen met zien, coördinatieproblemen en cognitieve veranderingen.

MSC-therapie is bij MS bijzonder relevant door het tweeledige werkingsmechanisme: immuunmodulatie (het onderdrukken van de auto-immuunaanval op myeline) en neuroprotectie (het ondersteunen van het overleven van oligodendrocyten en mogelijk van remyelinisatie). Daardoor behoren MSC's wereldwijd tot de meest onderzochte vormen van celtherapie bij MS.

Klinische studies melden bij een deel van de MS-patiënten die met MSC's werden behandeld verbeteringen in de EDSS-score (Expanded Disability Status Scale), minder relapsen en een stabilisatie van de laesieactiviteit op de MRI. De International Mesenchymal Stem Cell Transplantation Study Group (MSCTSG) heeft richtlijnen gepubliceerd voor MSC-therapie bij MS, wat laat zien hoe ver dit onderzoeksveld inmiddels is.

Bij TurkeyStemcell beoordelen wij MS-patiënten op de vorm van MS (relapsing-remitting, secundair progressief of primair progressief), hun huidige behandeling, de MRI-bevindingen en hoe zij functioneren. Aan de hand van die grondige beoordeling bepalen we of MSC-therapie in hun situatie zinvolle ondersteuning kan bieden.

Een beroerte, of die nu ischemisch is (door een bloedstolsel) of hemorragisch (door een bloeding), veroorzaakt acute schade aan het hersenweefsel, gevolgd door een complexe herstelperiode. Hoeveel iemand herstelt, hangt af van de plaats en de ernst van de beroerte, hoe snel de acute behandeling werd gegeven en de neuroplasticiteit van de hersenen: het vermogen om zich te reorganiseren en nieuwe verbindingen aan te leggen.

MSC-therapie wordt bij herstel na een beroerte besproken omdat de cellen de aanmaak van nieuwe bloedvaten (angiogenese) in het getroffen hersenweefsel kunnen bevorderen; neurotrofe factoren afscheiden die het overleven van zenuwcellen en het herstructureren van synapsen ondersteunen; secundaire neuro-inflammatie remmen die het beschadigde gebied na de beroerte nog kan vergroten; en de activiteit van de eigen neurale voorlopercellen van het lichaam ondersteunen.

Het moment van behandelen speelt bij MSC-therapie na een beroerte een belangrijke rol. Behandeling in de acute fase is onderzocht, maar veel patiënten kiezen pas in de subacute of chronische fase voor MSC-therapie, weken tot maanden na de beroerte, wanneer de reguliere revalidatie geen vooruitgang meer oplevert. Klinisch onderzoek wijst erop dat MSC's ook in die periode nog voordeel kunnen bieden, doordat ze de neuroplasticiteit blijven ondersteunen en chronische ontsteking verminderen.

Patiënten die zich verdiepen in stamceltherapie of regeneratieve geneeskunde na een beroerte, zoeken meestal naar mogelijkheden die verder gaan dan alleen fysiotherapie.

Traumatisch hersenletsel (THL) loopt uiteen van een lichte hersenschudding tot ernstig diffuus axonaal letsel. De eerste mechanische schade zet een tweede golf van schade in gang, met neuro-inflammatie, oxidatieve stress, verstoring van de bloed-hersenbarrière en excitotoxiciteit. Al die processen kunnen de weefselschade tot ver buiten de oorspronkelijke plek van het letsel uitbreiden.

MSC-therapie bij THL richt zich op die tweede golf van schade. Door neuro-inflammatie te dempen, het herstel van de bloed-hersenbarrière te ondersteunen en neuroprotectieve factoren te leveren, zijn MSC's erop gericht secundaire schade te beperken en gunstiger omstandigheden voor herstel van zenuwweefsel te scheppen.

Gepubliceerde preklinische en klinische studies hebben MSC-therapie bij THL onderzocht, en een deel daarvan meldt verbeteringen in de cognitieve functie, in gedragsmetingen en op hersenscans. Omdat geen enkel hersenletsel hetzelfde is, zijn grootschalige studies lastig op te zetten, maar de biologische onderbouwing blijft sterk.

Bij TurkeyStemcell krijgen patiënten met THL eerst een uitgebreide neurologische beoordeling, met onder meer bespreking van de beeldvorming, cognitieve tests en het functionele verloop, voordat er over behandeling wordt gesproken.

Bij een dwarslaesie zijn de zenuwbanen tussen de hersenen en het lichaam onderbroken, met verlies van kracht en gevoel onder het niveau van het letsel. De ernst varieert van een incomplete laesie (een deel van de functie blijft behouden) tot een complete laesie (volledig verlies van kracht en gevoel onder de laesie).

MSC-therapie wordt bij een dwarslaesie besproken vanwege verschillende mechanismen: het dempen van de ontstekingsreactie op de plek van het letsel; het beïnvloeden van de vorming van glialittekenweefsel, dat de aangroei van axonen kan belemmeren; het afscheiden van neurotrofe factoren die overlevende zenuwcellen en axonen ondersteunen; en mogelijk het bevorderen van nieuwe uitlopers van axonen en een beperkt herstel van neurale verbindingen.

Bij een dwarslaesie worden de MSC's vaak intrathecaal toegediend, dat wil zeggen rechtstreeks in het ruggenmergvocht, om zo veel mogelijk cellen dicht bij de plek van het letsel te krijgen. Een aantal klinische studies meldt bij dwarslaesiepatiënten die met MSC's werden behandeld verbeteringen in de ASIA-score (American Spinal Injury Association), in het herstel van het gevoel en in functionele uitkomsten.

Patiënten en families die zich verdiepen in stamceltherapie bij een dwarslaesie, moeten weten dat de resultaten sterk uiteenlopen: ze hangen af van de hoogte van het letsel, of het compleet of incompleet is, hoe lang het al bestaat en van persoonlijke factoren. Bij een goed consult worden al deze factoren beoordeeld.

Naast de hierboven besproken aandoeningen wordt MSC-therapie ook bij een aantal andere neurologische aandoeningen actief onderzocht en besproken:

ALS (amyotrofische laterale sclerose): Een ingrijpende motorneuronziekte waarvoor de reguliere geneeskunde weinig behandelmogelijkheden heeft. MSC-therapie wordt besproken vanwege neuroprotectieve signalen, ondersteuning van motorneuronen en het vertragen van het ziekteverloop. Klinische trials hebben de veiligheid aangetoond en enige aanwijzingen gevonden voor functionele stabilisatie bij ALS-patiënten.

Autismespectrumstoornis (ASS): Een terrein waarvoor in de regeneratieve geneeskunde steeds meer belangstelling bestaat, vooral bij patiënten met aanwijzingen voor neuro-inflammatie of een ontregeld immuunsysteem. MSC-therapie wordt besproken vanwege immuunmodulatie, het remmen van neuro-inflammatie en ondersteuning van de verbindingen tussen hersengebieden. Gezinnen die zich verdiepen in stamceltherapie bij autisme, zoeken vaak naar mogelijkheden voor kinderen die onvoldoende baat hebben gehad bij gedragstherapie en onderwijsbegeleiding.

Cerebrale parese: Een groep bewegingsstoornissen die ontstaat door hersenletsel rond de geboorte. MSC-therapie wordt besproken vanwege neuroprotectie, ontstekingsremmende ondersteuning en mogelijke verbetering van de motoriek. In meerdere klinische trials is MSC-therapie bij cerebrale parese onderzocht; een deel daarvan meldt verbeteringen in de grove motoriek.

Ziekte van Alzheimer: MSC-therapie wordt onderzocht vanwege het mogelijke vermogen om de amyloïd-bètapathologie te beïnvloeden, neuro-inflammatie te verminderen en neurotrofe ondersteuning te bieden. Het onderzoek is hier minder ver dan bij MS of een beroerte, maar de biologische onderbouwing staat stevig.

Elk van deze aandoeningen heeft eigen klinische aandachtspunten, een eigen wetenschappelijke onderbouwing en een eigen aanpak tijdens het consult. Bij TurkeyStemcell beoordelen wij iedere patiënt afzonderlijk; een standaardprotocol voor neurologische aandoeningen bestaat bij ons niet.

Langs welke weg de MSC's worden toegediend, is bij neurologische aandoeningen een belangrijke klinische keuze. De meest gebruikte toedieningswegen zijn:

Intrathecale toediening: Een injectie rechtstreeks in het hersen- en ruggenmergvocht via een lumbaalpunctie. Zo komen de MSC's direct in het centrale zenuwstelsel terecht en is het contact met het weefsel van hersenen en ruggenmerg zo groot mogelijk. Deze route wordt vaak gebruikt bij MS, dwarslaesie, ALS, cerebrale parese en autisme.

Intraveneus (iv) infuus: Systemische toediening van MSC's via de bloedbaan. De bloed-hersenbarrière beperkt weliswaar de directe toegang tot het zenuwweefsel, maar intraveneus toegediende MSC's hebben in het hele lichaam toch een aanzienlijk immuunmodulerend en ontstekingsremmend effect. In combinatieprotocollen wordt een infuus vaak samen met intrathecale toediening gegeven.

Intranasale toediening: Een niet-invasieve route waarbij MSC's of door MSC's afgegeven factoren via het neusslijmvlies worden toegediend. Langs de reukzenuw en de nervus trigeminus kunnen ze de bloed-hersenbarrière mogelijk omzeilen. Deze route wordt onderzocht bij aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson en THL.

Welke toedieningsweg, of welke combinatie, wordt gekozen, hangt af van de aandoening, de behandeldoelen en de algemene gezondheid van de patiënt. Dat wordt altijd tijdens het medische consult bepaald.

Het is belangrijk dat patiënten weten hoe het wetenschappelijk onderzoek naar MSC-therapie bij neurologische aandoeningen er op dit moment voor staat. De onderbouwing verschilt sterk per aandoening:

Sterk preklinisch bewijs en groeiend klinisch bewijs: Voor multiple sclerose, herstel na een beroerte, dwarslaesie en cerebrale parese zijn de meest robuuste gegevens uit klinische trials beschikbaar, waaronder meerdere gerandomiseerde gecontroleerde studies.

Veelbelovend, maar minder ver gevorderd: Voor de ziekte van Parkinson, THL en autisme zijn er bemoedigende preklinische gegevens en klinische studies in een vroege fase, maar de grote, beslissende studies lopen nog.

Onderzoek in een vroeg stadium: Voor ALS en de ziekte van Alzheimer is er een sterke biologische onderbouwing, maar tot nu toe minder klinisch bewijs.

Bij alle aandoeningen heeft MSC-therapie bij duizenden patiënten wereldwijd een gunstig veiligheidsprofiel laten zien. De vraag is dan ook meestal niet of MSC's veilig zijn bij neurologische aandoeningen, maar hoeveel klinisch voordeel er te verwachten is, en bij welke patiënten.

Bij TurkeyStemcell zijn wij eerlijk over wat het onderzoek wel en niet onderbouwt. Wij overdrijven de te verwachten resultaten niet en doen niet aan hypetaal. Ons doel is dat u een weloverwogen beslissing kunt nemen op basis van de beste beschikbare informatie.

Istanbul is een belangrijke bestemming geworden voor patiënten die stamceltherapie zoeken bij een neurologische aandoening. Daar zijn verschillende redenen voor:

Klinische expertise: De particuliere klinieken voor regeneratieve geneeskunde in Istanbul beschikken over ervaren medische teams met specifieke kennis van MSC-therapie bij neurologische aandoeningen, waaronder intrathecale toediening en combinatieprotocollen.

Biologische producten van hoge kwaliteit: TurkeyStemcell werkt met mesenchymale stamcellen uit de gelei van Wharton, afkomstig uit op ethisch verantwoorde wijze gedoneerd navelstrengweefsel. Deze cellen gelden als een van de krachtigste en snelst delende MSC-bronnen die beschikbaar zijn.

Volledige begeleiding: Internationale patiënten worden van begin tot eind begeleid, met een eerste consult op afstand, luchthaventransfers, regeling van het verblijf, meertalige patiëntenzorg, de behandeling zelf en nazorg na de ingreep.

Betaalbaarheid: Neurologische MSC-therapie in Istanbul is aanzienlijk voordeliger dan vergelijkbare protocollen in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland of de Golfstaten, doorgaans 30 tot 50% van de westerse prijs, zonder in te leveren op kwaliteit.

Wij behandelen neurologische patiënten uit meer dan 40 landen. Velen zijn gezinnen die met hun kind komen (bij cerebrale parese of autisme), of patiënten die zoeken naar mogelijkheden die in hun eigen land niet bestaan of niet bereikbaar zijn.

Niet iedere neurologische patiënt komt in aanmerking voor MSC-therapie, en een verantwoorde kliniek zegt dat ook eerlijk. Tijdens een neurologisch consult bij TurkeyStemcell kijken we doorgaans naar de volgende punten:

Diagnose en stadium: Wat is de precieze neurologische diagnose? In welk stadium bevindt de ziekte zich? Is ze progressief, stabiel of voorbij de acute fase?

Beeldvorming en diagnostiek: MRI-bevindingen, neurofysiologisch onderzoek en laboratoriumwaarden laten zien hoe groot en wat voor soort aantasting van het zenuwstelsel er is.

Functioneren: Wat kan de patiënt op dit moment wel en niet? Welke behandeldoelen zijn realistisch?

Eerdere behandelingen: Welke reguliere behandelingen zijn al geprobeerd, en met welk resultaat? Zijn er contra-indicaties voor MSC-therapie?

Verwachtingen van patiënt en familie: Weten wat de patiënt en de familie hopen te bereiken, is essentieel om realistische verwachtingen te scheppen en een behandelplan op te stellen dat aansluit bij wat het klinisch onderzoek laat zien.

Deze beoordeling is gratis en kan op afstand plaatsvinden, nog voordat u een reis vastlegt. Wij raden alle neurologische patiënten aan met een consult te beginnen, in plaats van een behandelbeslissing te nemen op basis van alleen informatie van internet.

Als u dit artikel leest, doet u al het belangrijkste: u verdiept zich zorgvuldig voordat u een beslissing neemt. Stamceltherapie bij neurologische aandoeningen is een vakgebied dat zich snel ontwikkelt, met een echte wetenschappelijke basis, groeiend klinisch bewijs en wezenlijke mogelijkheden voor veel patiënten.

Maar het is geen gegarandeerde genezing, en het is niet voor iedereen geschikt. De beste volgende stap is altijd een grondig en eerlijk medisch consult waarin uw persoonlijke situatie wordt beoordeeld: uw diagnose, beeldvorming, voorgeschiedenis, doelen en verwachtingen.

Bij TurkeyStemcell bieden wij precies die beoordeling. Of u nu mogelijkheden zoekt voor uzelf, een ouder, een kind of een andere dierbare: wij helpen u graag te begrijpen wat MSC-therapie in uw situatie wel en niet kan bieden.

Vraag een gratis consult aan om kennis te maken. Het is vrijblijvend, en ons team geeft u heldere, op onderzoek gebaseerde begeleiding, ook als behandeling in onze kliniek niet de juiste keuze voor u blijkt te zijn.